นิราศธารโศก เจ้าฟ้าธรรมมาธิเบศก์ (เจ้าฟ้ากุ้ง เจ้าฟ้านักกวีสมัยอยุธยา)

[เลิศชาย ปานมุข]

นิราศบทนี้  แฝงไว้ด้วยความรักซึ่งถ่ายทอดลงในบทนิราศ ลองอ่านดูนะครับแล้วจินตนาการให้ถึงซึ่งอารมณ์ของท่าน  และเราจะเข้าใจความหมายครับ

บทนำและชมโฉม

       เจ้าฟ้า ธรรมท่านแท้     พยายาม 
ธิเบศร์ กุมารนาม                บอกแจ้ง 
ไชยเชษฐ ปัฐาคม              ภิรภาพ 
สุริยวงศ์ ทรงกาพย์แกล้ง       กล่าวเกลี้ยงโคลงการ ฯ   
 
       กาพย์โคลงชมเถื่อนถ้ำ  ไพรพง 
เจ้าฟ้าธิเบศร์ทรง                แต่งไว้ 
อักษรบวรผจง                   พจนาดถ์ 
ใครอ่านวานว่าให้                เรื่อยต้องกลโคลง ฯ   
 
๑ สองชมสองสมพาส           สองสุดสวาทสองเรียงสอง 
สองกรสองตระกอง              สองคลึงเคล้าเฝ้าชมกัน ฯ 
  สองชมสมพาสสร้อย          ศรีสมร 
สองสมพาสสองเสมอนอน      ครุ่นเคล้า 
สองกรก่ายสองกร               รีบรอบ 
สองนิทร์สองเสน่ห์เหน้า        แนบน้องชมเชย ฯ 
 
๒ ชมเผ้าเจ้าดำขลับ     แสงยับยับกลิ่นหอมรวย 
ประบ่าอ่าสละสลวย      คือมณีสีแสงนิล ฯ 
  ชมเกศดำขลับเจ้า      สาวสลวย 
แสงระยับหอมรวย        กลิ่นแก้ว 
ละเอียดเสียดเส้นสวย     ประบ่า
คือมณีเนื้อแล้ว             คลับคล้ำแสงนิล ฯ 

๓ ไรน้อยรอยระเบียบ     เปนระเบียบเทียบตามแนว
ริมเกล้าเพราสองแถว      ปีกผมมวยรวยไรนาง ฯ 
  ไรน้อยรอยแหนบทึ้ง     ถอนแถว 
เป็นระเบียบตามแนว       รอบเกล้า 
ริมเผ้าเพราพริ้งแวว         แลเลิศ
ผมมวยรวยปีกเจ้า          เรียบร้อยไรงาม ฯ 
 
๔ พิศงามตามนะลาต      สายสุดสวาทผาดผายขึง
ราบผ่องดวงพอพึง         ฤดีกลุ้มคลุ้มดวงแด ฯ
  พิศพรรณนะลาตเจ้า     ใครถึง
สุดสวาทผาดผายขึง      อ่าหน้า
ราบผ่องดวงพอพึง         ใจโลก
ยวลฤดีในหล้า              คลั่งคลุ้มใฝ่ฝัน ฯ 
 
๕ ชมขนงก่งเกาทัณฑ์     ดำเป็นมันกันเฉิดปลาย
เป็นระเบียบเรียบรอยราย  ชายชำเลืองเยื้องยวลงาม ฯ
  ภมูธนูหน่วงน้าว           เหมือนหมาย
ดำมีมันกันปลาย             เฉิดช้อย
ระเบียบเรียบงามชาย       ชมชื่น
เหลือบแลแต่สักน้อย        เพริศพริ้งเพราคม ฯ 
 
๖ ชมน้องสองไนยนา        แลมาชายละลายอารมณ์
เพราพริ้มยิ้มตาคม            เป็นมันเคลือบเหลือบแลงาม ฯ
  พิศน้องสองเนตรพริ้ม       เพราคม
ขนเนตรงามสวยสม          สั่งด้วย
เมียงม่ายชายเชยชม        แสนลาภ
เป็นโทษหรือเกรงม้วย       เษกซร้องมองดู ฯ

๗ นาสาอ่าแลเลิศ            งามประเสริฐเกิดด้วยบุญ
เหมือนของามลมุน            ลม่อมเจ้าเพราเพริศจริง ฯ 
  นาสิกแลเลิศล้ำ              ใครปูน 
งามแง่แท้เที่ยงบุญ           เลื่องหล้า 
คือของอสวยสุน               ทเรศ 
เพราเพริศพริ้งจริงเจ้า         อ่าพ้นฝูงหญิง ฯ 
 
๘ โอฐงามยามยิ้มแย้ม       คางแสล้มแก้มเปรียบปราง 
ทองแท่งแกล้งขัดกลาง      ทาผิวเนื้อเยื่อใยนวล ฯ 
  โอฐงามยามยั่วยิ้ม           แดงสอง 
แฉล้มคางปรางเปรียบทอง   ก่องแก้ม 
ผิวพรรณสุวรรณปอง           เทียบทาบ 
นิ่มเนื้อเมื่อสรวลแย้ม           ยิ่งเย้าใจชาย ฯ   
 
๙ พิศฟันรันเรียบเรียบ         เป็นระเบียบเปรียบแสงนิล 
พาทีพี่ได้ยิน                    ลิ้นกระด้างช่างเจรจา ฯ 
  ชมทันต์รันเรียบริ้ว           เรียมถวิล 
ระเบียบเรียบแสงนิล           ย่องย้อย 
พาทีพี่ฟังยิน                     พจนาดถ์ 
ลิ้นเล่ห์เสนาะเพราะถ้อย       กล่าวเกลี้ยงเสียงใส ฯ 

๑๐ พิศกรรณอันนฤมล         กลีบอุบลยลเปรียบปลาย 
หูไงใจแม่นหมาย              คอยสั่งใดได้ยินเร็ว ฯ 
  กรรณาน้อยแน่งเนื้อ          นฤมล 
คือกลีบอุบลยล                 เลื่องหล้า 
หูไวใจแม่นผล                   บุญแต่ง 
เรียมคอยสั่งใดเจ้า              ด่วนได้ยินพลัน ฯ 
 
๑๑ พิศพักตร์ลักขณาน้อง     เป็นนวลผ่องก่องกลมหมาย 
แจ่มจันทร์วันเพ็ญฉาย         นวลงามนักพักตร์อรเหมือน ฯ 
  ชมพักตร์ลักษณ์อ่าอ้าง      โฉมฉาย 
นวลผ่องกล่องกลมหมาย      มุ่งต้อง 
แจ่มจันทร์วันเพ็ญคลาย        มูลเมฆ 
นวลพักตราแห่งน้อง             พี่นี้มีเหมือน ฯ     
 
๑๒ พิศพรรณกัณฐาน้อง        ริ้วตกปล้องนวลผจง
กล่อมเทียบเปรียบคอหงส์     ไม่ยาวยื่นชื่นชมงาม ฯ
  กัณฐาพิศเพ่งเจ้า               สมองค์
ริ้วปล่องผ่องนวลผจง            เปล่งปล้อง
กลมเทียบเปรียบคอหงส์        รวยรูป
สวยสมกลมคอน้อง              ห่อนหยื้นยาวงาม ฯ

๑๓ ชมบ่าอ่างามผาย           อกหมายราบปราบกดานทอง
นมเคร่งเต่งทั้งสอง              คือบงกชสดดอกขาว ฯ
  ชมกายผายบ่าเจ้า             ชายปอง
ทรวงราบปราบกดานทอง      เรียบร้อย
นมเคร่งเต่งเต้าสอง              เคียงคู่
คือบงกชสดน้อย                 เต่งตั้งดวงขาว ฯ
   
๑๔ กรน้อยทั้งสองข้าง          เปรียบงวงช้างพระอินทรา
เปลากลมสมกายา                ยามเมื่อเจ้าเท้าแขนงาม ฯ
  กรน้อยเปรียบเช่นช้าง         ไอยรา-
วัณแต่งวงเอามา                  เทียบเจ้า
เปลากลมสมกายา                เรียวรูป
คราวเมื่อน้องนั่งเท้า              อ่อนล้ำแขนงาม ฯ 
 
๑๕ นิ้วนางพี่พิศเพี้ยน             เล็บย้อมเทียนแสงเฉิดฉัน
นิ้วแดงแสงมีพรรณ                กลมคือปั้นฟั่นเทียนกลึง ฯ
  นิ้วนางเรียวรูปต้อง              ตาเรียม
เล็บแดงทับทิมเทียม             ก่ำแก้ว
นิ้วแดงใคร่และเลียม              โลมลูบ
งามเปรียบเทียนฟั่นแล้ว          ช่างซ้ำเกลากลึง ฯ 

๑๖ เอวอรอ่อนรทวย              สะอาดสวยรวยรูปจริง 
น้องอ่ากว่าฝูงหญิง                งามแต่เจ้าเล่าฦาโฉม ฯ
   เอวอรอ่อนพี่หย้อม              แอบอิง
สมสอดสวยรวยจริง                จึ่งเหล้า
น้องอ่ากว่าฝูงหญิง                 ในโลก
รูปร่างงามแต่เจ่า                   เลื่องหล้าฤาโฉม ฯ 
 
๑๗ นาภีพี่นอนแนบ                บางระแทบแอบอิงองค์
ตระโพกรัดบขัดทรง                รวาดรวายชายพอใจ ฯ
  นาภีพี่แนบเน้น                    นวลผจง
บางระแทบแอบองค์               นิ่มน้อง
ตะโพกรัดบขัดทรง                  รวยรูป
สูงระวาดชายต้อง                   ชอบเนื้อพึงใจ ฯ   
 
๑๘ ชมเพลาเจ้าเรียวรวย          คือต้นกล้วยสวยสดเปลา
เข่าแข้งงามกว่าเพลา              หรือพรหมกลึงจึงนางงาม ฯ
   อุรูดูเรียบร้อย                    คือเหลา
ลำกล้วยกลมปลายเปลา          ห่อนแห้ง
ชังฆาธนูเหลา                       เฉลิมรูป
หรือว่าพรหมกลึงแกล้ง             แต่งให้นางงาม ฯ 

๑๙ บาทางค์นางทั้งคู่             ดูก็งามตามกายา
นิ้วน้อยสร้อยสมสา                 รูปของเจ้าเพลาครบครัน ฯ
   บาทางค์ทั้งคู่ต้อง               เตือนตา
ชมแต่บนเกศา                      ตราบเท้า
นิ้วกลมสมลักขณา                  นวลนิ่ม
ชมชื่นร่างของเจ้า                  เพริศพร้อมสมควร ฯ     
 
๒๐ ชมล้วนถ้วนสารพางค์          สุดแต่นางร่างเฉิดฉิน
นารีที่แดนดิน                        คนใดใดไม่เสมอสมร ฯ
   ชมล้วนถ้วนสิ่งสิ้น                สรรพางค์
งามแต่นางควรวาง                  แท่นไว้
นารีที่ดินทาง                        ภูวโลก
หาแห่งใดไม่ได้                     ดั่งน้องเสมอสมร ฯ
 
๒๑ กรรมใดให้จำจาก             เป็นวิบากพรากกันจร
ไกลข้างร้างแรมอร                 ให้พี่คร่ำร่ำโศกา ฯ
    กรรมใดจำจากเจ้า             สายสมร
ลำบากพรากเจียวจร               จากข้าง
ไกลข้างร้างแรมอร                 วรภาคย์
เรียมคร่ำครวญอ้างว้าง             แหบไห้โหยหา ฯ